Wschodnie krańce polskich Karpat skrywają obiekty, które w niezwykły sposób łączą historię, tradycję i sztukę minionych pokoleń. Jednym z takich miejsc jest cerkiew św. Michała Archanioła w Turzańsku, malowniczo usytuowana na łagodnym stoku w dolinie rzeki Osławy. Choć pierwsze wzmianki o prawosławnej świątyni w tej miejscowości pochodzą już z 1526 roku, to obecny, drewniany budynek cieśle postawili w latach 1801–1803, tuż po pożarze poprzedniej konstrukcji. Z początkami tej budowli wiąże się zresztą intrygująca legenda o cudownej ikonie Matki Bożej. Według miejscowych podań, w trakcie pożaru dawnej świątyni, wizerunek Maryi miał w niewytłumaczalny sposób wylecieć przez okno i spaść bezpiecznie na trawę w miejscu, gdzie dzisiaj stoi budowla. Mieszkańcy odczytali to zdarzenie jako wyraźny znak od Boga i właśnie na tym wzgórzu wznieśli nowy dom modlitwy.
Architektura świątyni reprezentuje tak zwany styl osławicki, czyli wschodniowariantowy typ budownictwa łemkowskiego, który doskonale odzwierciedla dawne wpływy pogranicza kultur. Cerkiew posiada klasyczną konstrukcję zrębową oraz tradycyjny układ trójdzielny, na który składają się sanktuarium, nawa i babiniec. Turzańska budowla wyróżnia się jednak na tle innych bieszczadzkich świątyń unikalnym planem krzyża, który budowniczowie uzyskali dzięki dostawieniu dwóch bocznych, symetrycznych zakrystii. Ponadto wielopołaciowy dach o wspólnej kalenicy wieńczy pięć charakterystycznych, cebulastych kopuł z kutymi krzyżami, z których największa zdobi przestrzeń nad nawą główną. Cały ten krajobraz dopełnia stojąca tuż obok drewniana dzwonnica z 1817 roku. Badacze uważają ją obecnie za najwyższą wolnostojącą dzwonnicę w całych polskich Karpatach.
Wnętrze świątyni skrywa w sobie prawdziwe bogactwo artystyczne, które natychmiast przykuwa wzrok każdego gościa. Ściany i stropy pokrywa wyjątkowa polichromia figuralno-ornamentalna z końca dziewiętnastego wieku. Odwiedzający mogą tu podziwiać również zabytkowy ikonostas z pierwszej połowy dziewiętnastego wieku, chociaż z powodu dawnej kradzieży część oryginalnych ikon zastępują dziś współczesne kopie.
Ukoronowaniem wieloletnich starań o zachowanie tego unikalnego dziedzictwa stał się wpis na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2013 roku. Obecnie ten malowniczy zabytek otoczony wiekowym, kamiennym murkiem i starym cmentarzem stanowi wspaniały cel podróży dla każdego miłośnika architektury, historii, dawnego rzemiosła oraz fotografii krajobrazowej.
Źródła:
Szlak Architektury Drewnianej Podkarpacia (sad.podkarpackie.travel)
Narodowy Instytut Dziedzictwa (zabytek.pl)
Oficjalne opracowania dotyczące obiektów UNESCO w Polsce
Dziękuję za komentarz